Сонъки йылларда, сагълыкъны идаре этмек ве агъырлыкъны идаре этмек ичюн талапнынъ арткъанындан, арыкълатув пептидлери, пейда олгъан функциональ ингредиент оларакъ, дюнья гъыдаланув ве сагълыкъ базарында чокъ дикъкъаткъа ляйыкъ олды.Агъырлыкъ джоюлув пептидлери къыскъартмадан ибарет сыныфтыр{-chain аминокислота сыралары, олар метаболизмни низамлай билелер, иштаханы бастыра я да ягъ парчаланувыны тешвикъат эте билелер. Олар юксек эффективлик ве алчакъ ян тесирлери себебинден, олар яваш-яваш арыкълатув къошмалары ве функциональ ашайт малларынынъ муим бир къысмы олдылар. Бу макъаледе арыкълатув пептидлерининъ эсас таснифи ве оларнынъ къулланув ёнелишлери кирсетиледжек.
Функциягъа коре тасниф этильген агъырлыкъ джоюлув пептидлери .
Арекетнинъ чешит механизмлерине коре, арыкълатув пептидлерини ашагъыдаки категорияларгъа больмек мумкюн:
1. Аппатит-} бастырув арыкълатув пептидлерини .
Бу пептидлер гипоталамуснынъ иштаха низамлав меркезине тесир этип, ачлыкъны эксильтелер, ве бунынънен ашайт ашамакъны эксильтелер. Меселя, CCK (холецистокинин) ве GLP-1 (глюквагонгъа бенъзеген пептид-1) аналоглары токълукъны узатмакъ ве калорияларны идаре этмеге ярдым эте билелер.
2. Ягъларнынъ парчаланувы-} арыкълатув пептидлерини тешвикъат этмек
Бу пептидлер ягълы метаболизмнен багълы ёлларны фаальлештирмек ёлунен ягъ укюретлерининъ парчаланувыны ве энергия сарфыны тезлештирелер. Векилнинъ ингредиентлерине FGF21 (фибробластларнынъ осьюв факторы 21) алынмалары кире, олар липолизнинъ эффективлигини юксельте ве ягъ топланувыны эксильте билелер.
3. Ягънынъ ютувны ингибирлеген пептидлерни инджелемек .
Базы арыкълагъан пептидлер ягънынъ ичеклернинъ ютулмасына кедер эте билелер. Меселя, базы сют- япыштырылгъан пептидлер саф экшиликлерни багълап я да липаза фаалиетини эксильтмек ёлунен рациональ ягънынъ файдаланувыны эксильте биле.
1920 сенеси 10-нджы менбагъа коре тасниф этильген индже пептидлер .
Индже пептидлер кениш менбалардан келе, эсасен: .
Табиий экстракциялангъан пептидлер: сют махсулатларындан, балыкъ я да осюмликлернинъ акъсиллеринден айырылгъан, меселя, фосфопептид (СПП) алынмалары.
Синтетик пептидлер: биотехнология я да химиявий синтез ярдымынен азырлангъан юксек-тедавий пептидлери, меселя, GLP-1 аналоглары, ачыкъ молекуляр къурулыш ве дозаны идаре этмек.
Къулланув перспективалары .
Истеъмальджилер табиий ве хавфсыз арыкълатув махсулатларыны талап этмек ичюн талап этильген сайын, функциональ ашайт малларында арыкълагъан пептидлернинъ къулланылувы, спорт гъыдалары ве тиббиетте де кенишлемеге девам эте. Келеджекте биотехнологияларнынъ илерилеви иле базаргъа даа самимий ве макъсатлы арыкълаткъан пептидлернинъ кирсетильмеси беклениле, бу исе дюнья агъырлыкъны идаре этмек ичюн инновацион чезимлерни темин эте.
Агъырлыкъ джоюлув пептидлерининъ тасниф араштырмасы тек махсулатнынъ инкишафыны тешвикъат этмей, амма шахсийлештирильген сагълыкъны идаре этмек ичюн ильмий эсасларны да теминлей.